Dokuz Tip Mizaç Modeli Nedir?

Elbette! Dokuz Tip Mizaç Modeli üzerine yazılmış; ulusal ve uluslararası saygınlığı yüksek platformlarda yayımlanan pek çok makale ve kitap bulunmaktadır. Meraklı kullanıcılarımız, MİZMER sayfasından söz konusu makalelerin tamamına ulaşabilirler.

Dokuz Tip Mizaç Modeli (DTMM), dünyada ilk kez Uzm. Psikiyatr Enver Demirel Yılmaz’ın liderlik ettiği Türk araştırmacılar tarafından ortaya konmuştur. Ayrıca modelin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla kurulan Dokuz Tip Mizaç Modeli Derneği, bu konuda çalışma yapmak isteyen tüm bilim insanlarını desteklemektedir.

Olabilir elbette. Ancak bugüne dek yaptığımız bilimsel çalışmalar sonucunda ulaştığımız, “doğuştan gelen DNA” olarak tanımladığımız temel mizaç tipi sayısı şimdilik dokuz. Diğer yandan mevcut bilgimizle, alt kırılımlarıyla birlikte toplamda 162 farklı mizaç profilini değerlendirebiliyoruz. Artar mı? Neden olmasın; bilimsel çalışmalar sürüyor…

Enneagram ve Dokuz Tip Mizaç Modeli arasındaki temel fark, Enneagram’ın kadim bilgeliğe dayanan ve daha çok sözel aktarımla günümüze gelmiş bir sistem olmasıdır.

Dokuz Tip Mizaç Modeli ise kendisine özgü, geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçeği ile psikiyatri, psikoloji ve eğitim gibi çeşitli alanlarda pek çok öneri (proposal) makalesi ve istatistik temelli çalışması bulunan bilimsel bir modeldir.

Enneagram, kişilik, karakter ve mizaç kavramlarının ayrımına odaklanmaz. Buna karşılık Dokuz Tip Mizaç Modeli; mizaç, karakter ve kişilik kavramlarının yapısal ve değişmeyen yönlerinden dinamik ve yaşam boyu değişebilen yönlerine uzanan detaylı, bütüncül bir operasyonel tanımlama ve kapsamlı bir bakış açısı sunar.

Enneagram, bireyleri belirli sıfatlarla tanımladığı kişilik tipleriyle eşleştirmeye odaklanır. Dokuz Tip Mizaç Modeli ise bireyin biricikliğine vurgu yapar; tanımlayıcı eşleştirmelere karşı çıkarak bireyin davranışlarının altında yatan nedenselliği anlamaya odaklanır.

Dokuz Tip Mizaç Modeli ile Enneagram arasındaki ilişkiyi çok daha detaylı bir şekilde incelemek için şuraya bakabilirsiniz;

Kaynak Benim E-Kitap

Mizaç tipleri, mizaç kavramının genel özelliklerini temsil eden, karakterize eden veya tanımlayan bir terimdir. Dokuz Tip Mizaç Modeli’ne göre her bir mizaç tipi, hem olumlu potansiyelden hem de olumsuzluğa açık bazı riskli özelliklerden oluşur.

Kusursuzluğu Arayan Mizaç

🎯 Ciddi, Dürüst, Olgun, İdealist, Adil, Doğrucu, Mükemmeliyetçi, Disiplinli, Sebatkâr, Çalışkan, Titiz, Düzenli, Prensipli, Kontrollü, Soğukkanlı, Rasyonel, Ölçülü, Hesaplı Hareket Eden, Kurallara Uyan, İstikrarlı, Sorumluluk Sahibi, Tanımlayıcı, Planlayıcı, Sınıflayan, Kıyaslayan, Kategorize Eden, Sistematik, Reformist
🎯 Ahlakçı, Eleştirel, Yargılayıcı, Aşırı Detaycı, Çabuk Kızıp Gerilen, Katı

Duyguları Hissetmeyi Arayan Mizaç

🎯 Sevgi Dolu, İlişki Odaklı, Çok Duygusal, Duygularını Belli Eden, Sıcakkanlı, Dışadönük, Samimi, Konuşkan, Sempatik, Müşfik, İletişim Yetenekleri Güçlü, Arkadaş Canlısı, Acıyan, Yardımsever, Fedakâr, Verici
🎯 Çabuk Etkilenen, Alıngan, Israrcı, Tutturmacı, Sitemkâr, İlgi Çekmekten Hoşlanan, Kıskanç, Manipülatif

Hayran Olunacak Kendilik İmajı Arayan Mizaç

🎯 Başarı ve Kariyer Odaklı, Yarışmacı, Hedefine Kilitlenen, Olumsuz Duyguları Kendine Engel Yapmayan, Motivatör, Popüler, Diplomatik, Pratik, Adaptif, Azimli, Çalışkan, Üretken
🎯 Hırslı, Statü Peşinde Koşan, Çıkarcı, Kurnaz

Duyguların Anlamını Arayan Mizaç

🎯 Bireysel, Özgün, Sıra Dışı, Empatik, Aşırı Duygulu, Tasarımcı, Sanatsal, Estetik Bakış Açısına Sahip, Kimlik Arayan, Duyarlı, Doğal, İçten, Dost Canlısı, Merhametli, Romantik
🎯 Asi, Aykırı, Melodramatik, Kolay İncinebilir, Melankolik, Tutkulu, İmrenen

Bilginin Anlamını Arayan Mizaç

🎯 İçedönük, Sessiz, Gözlemci, Analitik, Derin Meraklı, Akılcı, Objektif, Araştırmacı, Soyutlayıcı, Kavramsallaştırıcı, Uzmanlaşan, Arşivci
🎯 Asosyal, Şüpheci, Soğuk, Mesafeli, Duygudan Uzak, Cimri

Entelektüel Dinginlik Arayan Mizaç

🎯 Güven ve Emniyet Odaklı, Takım Oyuncusu, Sadakate Önem Veren, Spontane Meraklı, Veri Depolayan, Rengini Belli Etmeyen, Sivrilmeyen, Tedbirli, Tutumlu, Titiz, Düzenli, Tüm İhtimalleri Gözeten, Ketum / Sır Tutan
🎯 Endişeli, Kaygılı, Otoriteye İhtiyaç Duyan, Paranoid Alıngan, Kötümser, Güvensiz, Hesapçı, Muhalif, Ambivalan, Kararsız, Emin Olamayan, Kuşkucu, Obsesif, Kontrolcü

Keşfetmenin Hazzını Arayan Mizaç

🎯 Yeniliğe Açık, Keşfetmeye Meraklı, Hareketli, Girişken, Dışadönük, Çabuk İlişki Kuran, Konuşkan, Tecrübe Eden, Vizyoner, İnovatif Yaratıcı, Hayalci, Neşeli, Muzip, İyimser, Pratik, Çağrışımları Hızlı, Heyecan Arayan
🎯 Sıkıntıdan Kaçınan, Düzensiz, Savurgan, Gailesiz, Abartan, Sabırsız, Çabuk Sıkılan, Hesapsız, Dürtüsel, Dikkati Dağınık, Maymun İştahlı, Fikir Uçuşması Yaşayan

Mutlak Güç Arayan Mizaç

🎯 Lider, Kendinden Emin, Cesur, Cömert, Himaye Eden, Mücadeleci, Meydan Okuyan, Dobra, Girişimci, Çabuk Eyleme Geçen, Net, Dayanıklı
🎯 Hükmedici, Baskıcı, Otoriter, Grandiyöz, Sert, Müdahaleci, Toleranssız, Öfkeli, Kavgacı, Şiddet Eğilimli

Fiziksel Konfor Arayan Mizaç

🎯 Sakin, Uyumlu, Barışçıl, Arabulucu, Mülayim, Huzur Veren, Yargılamayan, Bütünleşmeci, Çatışmaktan Uzak Duran, Yumuşak, Esnek, Sabırlı, Rutini Seven, Akışına Bırakan
🎯 Ağırkanlı, Pasif Dirençli, Hayır Demekte Zorlanan, Müdahil Olmayan, Öfkesini Bastıran, Erteleyen, Utangaç

Mizaç tipleri; bireyler arasındaki algı ve motivasyon farklılıklarını, istek, ihtiyaç, beklenti ve davranış farklılıklarını anlamak ve açıklamak için kullanılır. Örneğin bir kişinin mizacına bağlı olarak nasıl motive olduğu, olumlu ve olumsuzluğa açık riskli potansiyelleri, hangi tür aktivitelerden zevk aldığı, stresle nasıl başa çıktığı veya rahat durumunda nasıl davrandığı belirlenebilir. Bu yönüyle mizaç tipleri, insan davranışlarını belirleyen önemli faktörlerden biridir ve bireylerin yaşam tercihleri, ilişkileri ve genel yaşam tarzları üzerinde etkilidir.

Bu zor soruya, modelin geliştiricisi Uzm. Psikiyatr Enver Demirel Yılmaz’ın bir röportajından kesitle yanıt verelim:

Dokuz Tip Mizaç Modeli yaklaşımı; mizacın canlılığı, canlandırıcılığı ve potansiyel olarak hastalandırıcılığı konusunda son derece doğal bir bakışa sahiptir. Bu yaklaşım, insanı psikologluk veya psikiyatristlik gibi yalnızca mesleki statü üzerinden sınırlamaz. Örneğin “hâkim” olsanız, çevrenizdekiler kahveye de gitseniz, camiye de gitseniz size “Hâkim Bey” derler. Bazı meslekler vardır ki onlar meslek değil, bir yaşam biçimidir.

Eskiden tabiplere doktor denmez, hekim denirdi. Çünkü hayatın pek çok alanına dair hikmet, anlayış ve algıya sahiptiler. Hekimler, bu algının nezaketini ortaya koyan kişilerdi. Günümüzde ise bilimsel uygulama şartlarını karşılayan teknisyenlere dönüşmüş durumdalar. Dokuz Tip Mizaç Modeli burada aslında bir itirazdır. Çünkü mizaç dediğimiz şey, insanın varoluşuna dair doğuştan gelen bir kodlamadır; bir mekanizmayı ifade eder. İnsanların hepsi kendi mizaç tiplerine göre bir duyguya, düşünceye ya da eylem biçimine hapsolur. İşte bu durumu aşmaya dair süreçte insaniyet başlar. Şifa verenin (psikiyatristin, psikoloğun, danışmanın, rehberin; adına hangi unvanı verirseniz verin) bu hapsolmayı aşmışlığı ve tecrübelerinin canlılığı ölçüsünde, karşısındaki insan etkilenir ve şifa bulur.

Günümüzde insana dair temel kavramların tarifleri, bu kavramların hayatta nasıl vücut bulduğu ve bireyin bunlarla nasıl ilişki kurduğu neredeyse hiç sorgulanmıyor. Bu ciddi bir sıkıntıdır ve bu sıkıntı sürdükçe insanlar psikolojiden ve psikiyatriden tatmin olmayacak; arayışları da hiç bitmeyecek. Belki Dokuz Tip Mizaç Modeli böyle bir dönemde tam zamanında; yanlış algıyı, yanlış idraki, yanlış uygulamayı ve yanlış metodu ortadan kaldırmaya katkı sunacak…

Elbette. Bir problemi anlamak için önce o problemi yaşayan kişiyi anlamak ve tanımak gerekir. Hayattaki problemlerimiz, olaylar ve bu durumları algılama ve yorumlama biçimimiz bireysel farklılıklarımıza bağlı olarak değişir; bu da problem çözme sürecini kişiden kişiye farklı kılar. İşte tam bu noktada Dokuz Tip Mizaç Modeli, bireye özgü yöntemlerle etkili ve net bir yol haritası çizerek sorunların üstesinden gelmeye yardımcı olur.

Eğer 4 yaşından büyük bir insansanız, evet, uygun. Zira mizaç, insan varlığının psikolojik çeşitliliğinin kaynağını oluşturur. Kapsayıcı bir bakışla, hem birbirimize benzeyen hem de birbirimizden farklılaşan tüm yönlerimizi değerlendirip açıklar. Dolayısıyla herkese yer var; tüm doğallığımızla, olduğumuz gibi, hep birlikte daha uyumlu yaşayabilelim diye…

Dokuz Tip Mizaç Modeli, doğru ve tutarlı bir “bireyi tanıma sistemi” olmanın ötesinde, bireyin davranışlarının altında yatan nedenleri açıklama ve çevresiyle olan uyumunu değerlendirme imkânı sunar.

DTMM, ortaya koyduğu her bir mizaç tipinin hem olumlu potansiyelini hem de güçlendirilmesi gereken eylemsel, duygusal (emosyonel) ve bilişsel (kognitif) tüm özelliklerini sistematik biçimde açıklar. Ayrıca mizaç tiplerinin kendi içindeki (intrapsişik) yapılanmayı açıklamanın yanı sıra mizaç tipleri arasındaki ilişkileri (interpsişik) de açıklayan “canlı ve yaşayan” bir mizaç modelidir.

İnsan Davranışlarını Anlamak: Mizaç tipleri; bireylerin motivasyonunu, nelerden zevk aldığını, stresle nasıl başa çıktığını ve rahat durumda nasıl davrandığını anlamamıza yardımcı olur.

İlişkileri Geliştirmek: Mizaç tiplerini bilmek, insanların birbirleriyle olan ilişkilerini geliştirmelerine yardımcı olur. Her mizacın algı ve iletişim biçimi farklıdır. Bu sayede farklı mizaçlara sahip bireyler arasında uyum sağlamak, daha etkili iletişim kurmak ve karşılıklı anlayış geliştirmek mümkün olur.

Liderlik ve İş Performansı: İş dünyasında mizaç yetkinliklerini, yeterliliklerini ve liderlik becerilerini bilmek; kişilerin kendilerini daha etkili yönetmelerine ve potansiyellerini daha iyi ortaya çıkarmalarına olanak tanır. Mizaç tiplerini anlamak, iş performansını artıracak uygun motivasyon stratejilerinin belirlenmesine katkı sağlar.

Kişisel Gelişim: Bireylerin kendi mizacını anlaması, kişisel gelişimleri üzerinde olumlu bir etki yaratır. Bu bilgi, güçlü yönlerini keşfetmelerine ve zayıflıklarıyla başa çıkmalarına yardımcı olur.

Psikolojik Sağlık: Mizaç; bireyin psikolojik problemlerinin temelinde yatan nedenleri kişiselleştirmede ve bu problemlerin çözümünde daha etkili bir yaklaşım sunmada önemli bir rol oynar.

Eğitim Yaşamı: Mizaç sayesinde bir öğrencinin kendine uygun çalışma ve öğrenme biçimi, okula uyumu ve akademik eğilimleri kolayca tespit edilebilir.

Mizaç, doğuştan gelir ve yaşam boyu değişmez. Nasıl ki DNA’mız bedensel özelliklerimizi belirleyen ve yaşam boyu değişmeyen bir yapıysa; mizaç da eylemsel, duygusal ve bilişsel tüm psikolojik özelliklerimizin kodunu içeren yapıdır. Tıpkı saç rengimizin DNA’mızda kodlu olması ve saçımızı hangi renge boyatırsak boyayalım asıl rengin değişmemesi gibi… Yaşam yolculuğunda davranışsal tutum olarak pek çok şey öğrenir ve kişilik açısından gelişiriz. Ancak mizaç özelliklerimiz, tıpkı boyattığımız saçın orijinal renginin aynı kalması gibi, kişiliğimizin değişmeyen kökünü ifade eder.